داستان چای و کاشف السلطنه

--- کاشت چای در ایران برای نخستین دفعه در سال 1260 شمسی بوسیله "حاج محمد حسین اصفهانی" آغاز گردید ولی به عللی نتوانست توسعه پیدا کند سپس در سال 1277 شمسی بار دیگر با پشتکار "محمد میرزا چایکار" ملقب به "کاشف السلطنه" به زراعت چای در ایران توجه گردید . قبل از "کاشف السلطنه" کوشش هایی برای کشت چای در ایران شده بود ولی همگی با شکست مواجه گردیدند و عملاً کشت چای در ایران از سال 1277 شمسی با پیگیری های سرسختانه "کاشف السلطنه" آغاز شد . "کاشف السلطنه" که ژنرال کنسول ایران در هندوستان بود ، با مشاهده این امر که چای چه منبع درآمد عظیمی برای ایران بشمار خواهد آمد و نیز اینکه سالانه چه مقدار ارز برای وارد ساختن چای از کشور خارج می شود ، مصمّم شد که در مورد کاشت و پرورش چای در ایران اقدام کند و به این دلیل تصمیم گرفت که ابتدا نحوه کشت چای و شرایط آب و هوایی مناسب آنرا بررسی و سپس به بردن بذرش به ایران و شروع زراعت این محصول در ایران بپردازد .

 

--- مشاهده آب و هوایی نسبتاً مشابه شمال هندوستان در شمال ایران ، وی را به این فکر انداخت که با فراگرفتن اصول کشت و کار و صنعت چای بتواند آنرا به ایران وارد کند و برای نیل به این منظور ابتدا توانست به فنون و رموز کشت و پرورش چای که برای خارج نشدن دانش آن از مرزهای هندوستان خیلی کوشش می شد ، مسلط گردد و سپس این اطلاعات را همراه با مقادیری بذر و نهال چای که در اثاثیه خود مخفی کرده بود ، با مشکلات فراوان وارد ایران نماید .

--- پیش از آن نیز قبل از اینکه "کاشف السلطنه" راهی ایران شود ، مقداری نهال و بذرهای چای را که مناسب با آب و هوای شمال ایران تشخیص داده بود ، تهیّه کرد و مخفیانه به ایران فرستاد ولی بذر و نهال های ارسالی پس از کاشت سبز نگردیدند لذا بناچار مجدداً مقداری بذر و نهال چای و همینطور سایر نباتات مثل فلفل ، زردچوبه و دارچین را تهیّه و شخصاً بطور مخفیانه به جنوب هندوستان حمل کرد و از آنجا با کشتی وارد بندر بوشهر نمود و سرانجام آنها را به رشت و لاهیجان رسانید .

--- با وارد شدن سه هزار اصله بوته و چندین صندوق بذر چای پس از آن همه مشکلات به شمال ایران ، باز هم مشکلات در راه کشت و ایجاد صنعت چای ایران پایان نیافت . "کاشف السلطنه" هنگام کاشتن نهال ها و بذرهای چای با اشکال مهم دیگری مواجه گردید که شامل تهیه زمین مناسب بود . تبلیغات شدیدی که از طرف محافل داخلی و خارجی در مخالفت با این امر شده بود ، موجب گردید که هیچکس حاضر به واگذاری یا فروش زمین برای چایکاری نباشد . به این ترتیب قسمتی از بذور و نهال های چای وارد شده از بین رفتند و سرانجام با پیگیری های وی اولین باغ چای ایران در سال 1279 شمسی در لاهیجان و تنکابن احداث شدند که هنوز باقی هستند .

--- مغرضین پس از کشت نهال و بذر چای باز هم دست از مخالفت و کارشکنی برنداشتند و به امید شکست دادن "کاشف السلطنه" شروع به کندن و دور ریختن نهال های کاشته شدۀ چای نمودند ولی سرانجام تا سال 1319 شمسی مساحت باغات چای به 600 هکتار بالغ گردید .

--- کاشف السلطنه سپس برای آوردن کارشناسان چینی راهی آن کشور شد ولی در بازگشت با اتومبیل به درّه سقوط کرد و درگذشت امّا کارشناسان چینی به ایران آمدند و در این زمان که مظفرالدین شاه بر ایران حکومت می کرد ، به تعلیم چایکاران و دست اندرکاران چای ایران پرداختند .  در زمان تأسیس راه آهن سراسری ایران و ایجاد عوارض زیاد بر واردات قند و چای باعث افزایش قیمت این کالاها شد و در نتیجه بر کشت و کار چای در شمال ایران افزوده گردید .

--- چای ایران در ابتدا از نوع آسامی و بعداً چینی شد ولیکن امروزه از اختلاط آنها نوع هیبرید بدست آمده و رایج گردیده است .

--- براساس آمارهای سال های پیش حدود 42420 نفر چایکار در 774 قریه در مناطق رشت ، لاهیجان ، لنگرود ، رودسر و املش و تنکابن به چایکاری مشغولند بطوریکه حدود 31874 هکتار از اراضی منطقه را به باغات چای بشرح زیر اختصاص داده اند :

شهر

مساحت باغات چای

شهر

مساحت باغات چای

رشت

5416 هکتار

لاهیجان

7932 هکتار

رودسر و املش

8663 هکتار

لنگرود

5672 هکتار

تنکابن

4180 هکتار

 

--- عمر برخی از باغات چای به بیش از 80 سال می رسد ولی عمر متوسط باغات چای موجود حدود 55-50 سال تخمین زده می شوند . استعداد مناطق چایکاری در ایران یکسان نیست و هر منطقه دارای خصوصیت خاصی است ولی بهترین باغات چای در منطقه رودسر و املش گیلان واقع گردیده اند .

 

/ 2 نظر / 92 بازدید